بهخاطر ماهان
در نگاه اول شاید به نظر برسد میان نمایشنامهی بهخاطر ماهان و دیگر آثار محمد مساوات، ارتباط معنامندی نتوان پیدا کرد اما برخورد سادهی نویسنده با ناتورالیسم در نمایشنامهی به خاطر ماهان و ساده بودن بافت اثر، دلیل اصلی تمایز آن با دیگر آثار مساوات است. تصویر ما از این نویسنده، بیشتر محصول آثاری چون قصهی ظهر جمعه، خانواده، بی پدر، این یک پیپ نیست، بیگانه در خانه و … است. در این نمایشنامه اما مساوات از مؤلفههای معمول خود که یا به شدت خلاقه و عادتگریز هستند و یا بسیار رئالیستی و اجتماعی استفاده نمیکند و گویا ترجیح داده است با سادگی غیرمعمولی که در آثار او سراغ نداریم، این متن را به سرانجام برساند.
خلوت پیکاسو
|چاپ دوم|
آریل دورفمن، نویسندۀ نامدار شیلیایی، در نمایشنامۀ خلوت پیکاسو گوشههایی از زندگی و اندیشۀ پابلو پیکاسو در سالهای جنگ جهانی دوم را به تصویر میکشد، در دورانی که هنرمند نقاش مقیم پاریس بود و شهر در اشغال نیروهای متفقین. خلوت پیکاسو روایتی است تودرتو، با راویانی که هر یک زمانی و به بهانهای در کنار پیکاسو بودند و در تشویشها و ترسها و حتی در آفرینش آثار بزرگی چون گرنیکا، شریک بودند.
داستان نیمهشب
داستان نیمهشب، نمایشنامهای است از نوع تراژدی. همان مطلوبی که نویسندی آن را مشعوف میکند و آرام. مهدی میر باقری نه تنها از حدس و گمان مخاطب اثر نگران نیست که خود صریح و سلیس میگوید که از نابغهی نمایشنامهنویسی جهان، ویلیام شکسپیر، تأثیر پذیرفته است. این همان ادای دینی است که نویسندهای امروزین بر استاد خود تمام میکند. هملت میشود دغدغهی ذهنی و عامل پیش برندهی فکر و اندیشهاش در اثر پیشِ رو، یعنی داستان نیمه شب. این پرسش که چرا زندگی آدمیان بر وفق مراد نمیچرخد و پر است از درد و رنج و هجران، لحظهای گریبان خواننده را رها نمیکند و نویسنده پافشاری میکند به این نکته که عشق پدیدهای کمیاب و چه بسا نایاب است.
در خواب دیگران
نمایشنامهی در خواب دیگران امتداد رخدادها در تاریخ است. رخدادهایی که در این امتداد، اگر چه ممکن است صورتشان تغییر کند اما در اصل، رنجها، خوشیها و مفاهیم یکسان در ارتباط با انسان ایجاد میکنند. زمان در این نمایشنامه از مرداد 1332 آغاز میشود و تا سال 1388 ادامه مییابد. این زمانِ کِش آمده در متن، در کنار یک مکان ثابت (خانه)، مجموعهای از دورههای پرالتهاب تاریخ ایران، (در اینجا تهران) را شامل میشود که اگرچه همهی آن رخدادهای تاریخی، هر کدام دنیایی از فراز و نشیب و چون و چرا دارند، اما در این نمایشنامه، تبعاتشان در زندگی یک (یا چند) خانواده مورد توجه قرار میگیرد.
رادرفورد و پسر
نمایشنامۀ تحسینبرانگیز «رادرفورد و پسر» از تجربۀ زیستۀ گیتا ساوربی در یک خانوادۀ کارخانهدار آمده است. سال 1912 وقتی که صدای زنان از صحنه تئاتر انگلیس به ندرت شنیده میشد او توانست تصویری حیرتانگیز از نزاع طبقاتی، جنسیتی و نسلی نشان دهد و در کنار ایبسن و برنارد شاو جایگاه خودش را به دست آورد. «رادرفورد و پسر» نمایشنامهای در سه پرده و مجموعهای است از تقابلهای خانوادگی با پدر خانواده در پسزمینۀ مردسالاری و سرمایهداری. جیمی پورتمن، منتقدِ تئاتر دربارۀ نمایشنامه «رادرفورد و پسر» میگوید: «درامی که گیتا ساوربی نوشته به شکلی انکارناپذیر از دورهای برایمان میگوید که در آن سیستم طبقاتی و تنش بین سرمایهداری و نظام کارگری و البته جایگاه زنان در جامعه مورد بحث است. اما آنچه ما را بیشتر شیفتۀ این اثر میکند قبل از هر چیز بررسی شخصیت است. بررسی این که چگونه استبداد و فرهنگ غالب میتواند وضعیت انسان را بغرنج کند.»
سوسمارالدوله
بهطور کلی نمایشنامهی سوسمارالدوله نقاط قوت بسیاری دارد و علاوه بر نکاتی که در نقد این اثر به آنها اشاره شد، میتوان به اضافهکردن بعدهای شخصیتی بیشتر به افراد و در نتیجه شخصیتپردازی کاملتر، اجرایی نمودن اثر، طنزی که علاوه بر ابعاد اجتماعی، سیاسی، اجتماعی، مذهبی و… از ابعاد روانشناسی و نشانهشناسی هم برخوردار است و مهمترین تلاش نویسنده استفاده از زبان دوران قاجاری ولی اِمروزیتر، به کار بردن واژهگان عامیانه و در نهایت زبانی روان و سلیس است که میتواند بسیار حائز اهمیت باشد.
متروک بیانتها
واتسلاو هاول نویسندهی منتقد و معترض حکومت کمونیستی چک بود. او سالها تحت نظارت حکومت وقت زندگی کرد زندانی شد و آزار دید اما فعالیت هر روزه اش در تئاتر و ادبیات متوقف نشد هاول که نقش مهمی در پیروزی انقلاب مخملی چکسلواکی داشت، در سال ۱۹۸۹ اولین رئیسجمهور غیر کمونیست حکومت چکسلواکی شد. انقلابی که او در آن نقش داشت انقلابی بدون خونریزی بود که منجر به فروپاشی حکومتِ کمونیستی چکسلواکی و تشکیل دو کشور جدید چک و اسلواکی شد شاید بهترین معرفی هاول همان باشد که یژی نمتس روانشناس و دوست هاول درباره او می گوید: اگر نمی خواست راجع به مطلبی بنویسد نمینوشت و اگر میخواست درباره مطلبی بنویسد آن را فقط همانجور که معتقد بود حقیقت دارد مینوشت. متروک بی انتها یک نمایشنامه نیمه اتوبیوگرافیک از واتسلاو هاول است که او سال 1984 در روزهای پس از آزادی از زندان نوشته . نمایشنامه درباره یک مخالف سیاسی به نام لئوپولد نتلزاست که میترسد بابت نوشتن به زندان برود. لئوپولد تحت فشار دوستان، همفکران و نزدیکانش است. این فشارها علاوه بر نظارت مستمر دولتی، او را از نوشتن بیشتر ناتوان کرده او از سمت نمایندگان حکومت پیشنهادی دریافت میکند در ازای آزادی. نویسنده تصمیم میگیرد به زندان برود اما منکر نوشته هایش نشود اما… این نمایشنامه را تام استوپارد به زبان انگلیسی ترجمه کرده است. متروک بی انتها (لارگو دسولاتو) در تلگراف به عنوان یکی از 15 نمایشنامه برتر تمام دوران ثبت شده است.
وازریک مرده است!
نمایشنامهی پنجپردهای و مینیمالیستی وازریک مرده است! به نویسندگی صحرا رمضانیان برداشتی آزاد از داستانی کوتاه با همین عنوان به قلم احمد آرام است. زبان نمایشنامه نیز ترکیبی از گفتوگوها و تکگوییهای محاورهای فارسی، زبان شعر و زبان انگلیسی است. گوزن شمالی در این نمایشنامه، نمادی از انسان مهاجر و سرگشته است که اشاره به زندگی روزمرهی کتی هم دارد زیرا او برای امرار معاش باید لباس گوزن بپوشد.باید تأکید کنم نمایشنامهی وازریک مرده است! قهرمانی ندارد بلکه شاهد انسانهای معمولی هستیم. رمضانیان به زندگی تکنولوژیزده و غربت مهاجران توجه ویژهای کرده و این مفاهیم را به داستان اصلی اضافه کرده است.
یخزده
بریانی لِیوری سال 1947 در دوزبری، شهری کوچک از توابع یورک شایر انگلستان متولد شد و فعالیت در تئاتر را با بازیگری در نقشهای فرعی و کماهمیت شروع کرد. به گفتۀ خودش به همین دلیل تصمیم گرفت شروع به نوشتن کند تا نقشهای اصلی و بهتری برای زنان بنویسد. از سال 1967 تابهحال بیش از بیست نمایشنامه نوشته است و پنج نمایشنامۀ او در نیویورکر به چاپ رسیدهاند. یخزده، مهمترین نمایشنامۀ وی، در سال 1989 نوشته و نامزد دریافت جایزۀ تونی شده است. نمایشنامههای او رنگ و بوی فمنیستی دارند و بیشتر شخصیتهای او زن هستند. این ویژگی را در نمایشنامه “نور بیشتر” میتوان دید. در این نمایشنامه بهجز یک شخصیت مرد باقی شخصیتهای حاضر در متن زن هستند. نمایشنامۀ یخزده موفقیتهای متعددی را کسب کرد که از مهمترین آنها میتوان به نامزدی در جوایز تونی برای بهترین نمایش، جایزۀ بهترین نمایشنامه از جوایز تئاتر بریتانیا و قرار گرفتن در لیست چهل نمایشنامۀ برتر دنیا در نظرسنجی ایندیپندنت نام برد. آخرین عید پاک، جزیرۀ گنج، ایلیریا، کورسک و آسمان قرمز از دیگر آثار او هستند.
